هدف پژوهش حاضر، بررسی معیارهای تشخیص گناه کبیره در آموزه های دینی است که از یک قرائت و انسجام معنایی خاصی در قرآن و سنّت برخوردار نمی باشد. پژوهش پیش رو با رویکردی به نگاه اندیشمندان دینی به موضوع نگریسته و با روش توصیفی – تحلیلی آنها را مورد نقد و بررسی قرار داده است. نتایج حاکی از آن است که برخی از این ملاک ها باطل و یا فاقد تعریف جامع و مانع است. به نظر می رسد، اگرچه در شرع مواردی به عنوان کبیره و یا صغیره تبیین شده است، ولی در جاهایی که شک وجود دارد، معیار منافات داشتن با معرفت الهی سبب کبیره بودن گناه می گردد، هرچند دیدگاهی که فلسفه ابهام در ملاک را مراقبت بیشتر انسان نسبت به رفتار و کردار خود دانسته است، دور از واقع به نظر نمی رسد.

در سراسر دنیا، بودجه بندی فعالیت فراگیری در سیستم حکومتی محسوب می شود؛ به طوری که محصول فراگرد بودجه بندی، یعنی سند بودجه، فراتر از لفاظی های سیاسی، نشان دهنده ی اولویت های واقعی و ترجیحات حکومت در عرصه ی اجتماعی است. با وجود این، بودجه بندی به منزله ی بخشی از سیستم سیاسی، دچار مجموعه مسائل و مشکلات تکراری است که از اثربخشی سیستم بودجه بندی در دستیابی به اهداف مد نظر می کاهد؛ مشکلاتی که به تعبیری «گناه های کشنده» نامیده می شوند. برای شناسایی این گناه های کشنده در بودجه بندی، از استراتژی کیفی تحلیل تم استفاده شده و مصاحبه نیز، اصلی ترین ابزار گردآوری داده ها مد نظر قرار گرفته است. مطابق با یافته های پژوهش، «گسستگی روابط میان بودجه ها با اسناد بالادستی»، «ترفندهای تحریف واقعیت ها»، «حاکمیت حیات سازمانی»، «فقدان پشتوانه ی نظری»، «آرمان گرایی افراطی و فقدان عمل گرایی»، «تعدد تبصره ها و احکام بودجه ای و غیربودجه ای»، «تعدد ردیف های متفرقه»، «نقض اصول بودجه ای»، «فقدان شفافیت فراگردی» و «فقدان پاسخگویی»، ده گناه کشنده در فراگرد بودجه بندی ایران هستند. بدیهی است با بهبود هر یک از این موارد، می توان بودجه را در مسیر درست قرار داد و تحقق اهداف ملی ذکرشده در اسناد بالادستی، به ویژه سند چشم انداز و برنامه های توسعه را سرعت بخشید.

در تعداد قابل توجهی از روایات به بخشش گناهان آینده با عباراتی مشابه عبارت «غَفَرَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّر» اشاره شده است. مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر شناسایی این تعداد از روایات، ارزیابی و معناشناسی و تحلیل مراد از غفران، گناهان آینده یا «ذنوب ما تأخّر» است. برای این کار ابتدا روایات دارای این عبارت مورد شناسایی قرار گرفته و سپس برخی از مهم­ترین دیدگاه ها دربارۀ معنای این دسته از روایات ارائه شده است. در ادامه نیز با شناسایی دیگر روایات مرتبط، به روش تحلیلی _ انتقادی به تبیین و تحلیل معنای عبارت یادشده پرداخته و پنج نظریه دراین­ باره ارزیابی شده است. دستاورد پژوهش نشان دهندۀ آن است که مراد از غفران، ذنوب ما تأخّر ضمانت بخشش گناهان آیندۀ فرد نیست تا به اباحه گری بینجامد؛ بلکه رسیدن فرد به مرحله ای از معرفت است که به اختیار خود گناهان را ترک کند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

مرگ ارزان بر اساس متون فارسی میانه به گناهی اطلاق می شود که مجازات آن مرگ است. در فهرست پایه های گناه، مرگ ارزان سنگین ترین گناه است. در چندین متن از فارسی میانه درباره گناهان مرگ ارزان و مجازات آن سخن رفته است. در این میان، برخی فهرستی از گناهان مرگ ارزان را در یک بخش مستقل ارائه می دهند و در برخی نیز به طور پراکنده درباره این گناه سخن گفته شده است. در این پژوهش، گناهان مرگ ارزانی که در متون پهلوی آمده، ذکر و مراحل دادرسی آن شرح داده می شود. گناهان مرگ ارزان از جهت «همیمالی» و «روانی» بررسی می شود. گناهانی چون قتل، دزدی کردن، گواهی دروغ دادن به جهت آسیب به دیگران در گروه «همیمالی» و گناهانی چون گرویدن به دین دیگر، فریبکاری، دفن کردن نسا به جهت آسیب به روان خود فرد در گروه گناهان «روانی» قرار داده شد. در این پژوهش همچنین به روند دادرسی گناهکار از نظر حقوقی و دینی پرداخته می شود.

از نگاه قرآن کریم و روایات، نسبت به رفتارهای گوناگون بشری احکامی انشا گردیده که برخی از آنها الزام آور است و انجام آن رفتارها خواه از جنس فعل و خواه ترک فعل، به دلیل نقض و مخالفت با احکام الزامی مستوجب عقوبت و مجازات­هایی گردیده است. ارتکاب رفتارهای مزبور که  مخالفت و نقض احکام شرعی است در ادبیات دینی با عنوان گناه، معصیت و جرم دینی شناخته می‎شوند و هر گاه در قانون جرم انگاری شوند از منظر قانونی نیز جرم به حساب می‎آیند. یکی از مسائل مهم بررسی ثبات و تغییر پذیری  معاصی شرعی، اعم از بخش جرم انگاری شده و غیر آن است. این پژوهش در صدد آن است که جرائم شرعی را  از جهت ثبات و تغییر و ادلّه آن با روش توصیفی-تحلیلی مورد کنکاش و واکاوی قرار دهد. جرائم و گناهانی که اولاً با فطرت اولیه و مصالح انسان منافات داشته باشد و موجب ضرر و فساد و افساد در حیات دنیوی و اخروی وی گردد و ثانیاً به حکم اولی جرم شناخته شده باشند، همگی ثابتند و دچار تغییر و دگرگونی نمی­شوند. در مقابل، آن دسته از معاصی که به نیازهای تغییرپذیر انسان مربوط باشد و عادت­ها و آداب و رسوم و عوامل دیگر در آن موثر باشد، جزء جرائم متغیر و غیر ثابت قرار می­گیرند.

شفاعت، به عنوان یکی از مباحث بنیادین در کلام اسلامی، همواره مورد توجه اندیشمندان و پژوهشگران بوده است. در این پژوهش، با رویکرد توصیفی-تحلیلی، به بررسی دیدگاه مذهب زیدیه در خصوص شفاعت برای مرتکبین گناهان کبیره پرداخته شده است. زیدیان، با استناد به آیات قرآن، روایات و استدلال های عقلی، دیدگاه منحصر به فردی در این زمینه دارند. یافته های این پژوهش نشان می دهد که زیدیان معتقدند شفاعت پیامبر اکرم (ص) به همه افراد، به ویژه مرتکبین گناهان کبیره، تعلق نمی گیرد. آن ها با استناد به آیاتی که بر عذاب الهی برای گناهکاران دلالت دارند و همچنین روایاتی که محدودیت های شفاعت را بیان می کنند، این باور را تقویت می کنند. از دیدگاه زیدیان، پذیرش شفاعت بی قید و شرط برای همه افراد، به ویژه گناهکاران بزرگ، می تواند پیامدهای زیانباری داشته باشد؛ از جمله تضعیف انگیزه برای ترک گناه، سست شدن ایمان و خدشه دار شدن عدالت الهی. زیدیان بر این باورند که شفاعت تنها شامل مؤمنانی می شود که تلاش کرده اند تا از گناه دوری کنند و به سوی خداوند بازگردند. به عبارت دیگر، شفاعت پاداشی است برای کسانی که به توبه و عمل صالح دست زده اند. در این پژوهش، پس از بررسی دقیق دیدگاه زیدیه در مورد شفاعت، به مقایسه آن با دیدگاه سایر مذاهب اسلامی پرداخته شده و دلایل و استدلال های هر گروه به طور مفصل مورد تحلیل قرار گرفته است.